Obrona osobista

Na hasło „samoobrona" wielu myśli najpierw o przedmiocie, który w razie potrzeby wszystko załatwi. Rzeczywistość jest mniej spektakularna i bardziej uspokajająca: zdecydowaną większość niebezpiecznych sytuacji da się uniknąć lub rozładować, na długo zanim dojdzie do kontaktu fizycznego. Kto zachowuje czujność, wcześnie rozpoznaje napięcie i konsekwentnie trzyma dystans, wygrał już większą część swojego bezpieczeństwa. W kryzysie — na przykład podczas długiej awarii prądu — ogólna nerwowość rośnie, i właśnie wtedy spokojne, defensywne zachowanie się opłaca.

Polskie prawo wyznacza tu wyraźną granicę, którą warto znać. Obrona konieczna z art. 25 Kodeksu karnego pozwala bronić się przed bezpośrednim, bezprawnym zamachem, ale obrona musi być współmierna do zagrożenia. Kto bez sytuacji zamachu sięga po miotacz gazu, nie działa w obronie koniecznej, lecz może popełniać czyn zabroniony. Dlatego najważniejszym „wyposażeniem" jest wiedza, kiedy w ogóle wolno użyć danego środka, oraz gotowość, by w razie wątpliwości wybrać wycofanie i wezwać policję.

W praktyce znaczy to: planuj bezpieczeństwo jako zachowanie, nie jako przedmiot. Ustalcie w rodzinie, jak trzymacie się razem w tłoku, gdzie się spotykacie, jeśli się rozdzielicie, i kto w razie potrzeby dzwoni. Przećwiczcie to raz na spokojnie, tak jak przeszlibyście drogę ucieczki z mieszkania. To przygotowanie mentalne jest darmowe, w pełni legalne i w razie zagrożenia warte więcej niż jakikolwiek przedmiot leżący nieprzećwiczony w plecaku.

Wśród dostępnych bez pozwolenia środków na pierwszym miejscu stoi latarka, bo nie wymaga niczego poza naciśnięciem włącznika. Mocny strumień światła w twarz na chwilę oślepia, dezorientuje i tworzy dystans, całkowicie poza prawną szarą strefą — latarkę wolno nosić wszędzie i włączyć w każdej chwili. Ta sama latarka orientuje Cię w ciemności, sygnalizuje Twoje położenie i tak czy inaczej należy do każdego zestawu awaryjnego. Trudno o środek ochrony o lepszym stosunku użyteczności, legalności i przydatności na co dzień.

Gwizdek idealnie uzupełnia latarkę, bo celuje w inny odruch: uwagę. Głośny, przeciągły gwizd czyni sytuację publiczną, a publiczność jest naturalnym wrogiem napaści. Dla dzieci gwizdek jest przy tym środkiem, którego mogą użyć bez ryzyka — wzywa dorosłych, zamiast wywoływać konfrontację. Właśnie ta logika, wzywać pomoc zamiast eskalować przemoc, jest myślą przewodnią rozsądnego, defensywnego przygotowania.

Ręczny miotacz gazu wymaga wreszcie szczególnej rozwagi. W Polsce osoba pełnoletnia może go legalnie kupić i nosić bez pozwolenia, ale użycie wobec człowieka jest dopuszczalne wyłącznie w obronie koniecznej — przy odpieraniu bezpośredniego, bezprawnego zamachu. Kto taki miotacz nosi, powinien znać jego zasięg i wrażliwość na wiatr, przechowywać go w suchym miejscu poza zasięgiem dzieci i pilnować daty ważności. W razie wątpliwości obowiązuje to, co dla całej samoobrony: wymknąć się, wezwać pomoc, a w sytuacji zagrożenia wybrać 112 lub 997 — a po środek ochrony sięgać tylko wtedy, gdy prawo na to pozwala.