Poradnik apteczki pierwszej pomocy

W sytuacji awaryjnej na pomoc medyczną można czekać godziny, a nawet dni. Skaleczenie przy otwieraniu puszki, upadek po ciemku podczas awarii prądu albo reakcja alergiczna, gdy apteka jest zamknięta: każda z tych sytuacji może przerodzić się w poważny problem, jeśli nie masz przygotowanej apteczki. Polski Czerwony Krzyż (PCK) zaleca, by każde gospodarstwo miało kompletną apteczkę i żeby co najmniej jeden domownik potrafił się nią posługiwać.

Ten poradnik wyjaśnia, co powinna zawierać Twoja apteczka, jak ją zorganizować i jak utrzymać ją w gotowości. Nie musisz być lekarzem: mając odpowiednie materiały i podstawową wiedzę, poradzisz sobie z większością drobnych urazów i ustabilizujesz poważniejsze sytuacje, zanim przyjedzie profesjonalna pomoc.

Ważna uwaga: ten poradnik ma charakter informacyjny i nie zastępuje szkolenia z pierwszej pomocy. Polecamy podstawowy kurs pierwszej pomocy w PCK, OSP albo innej uznanej organizacji. Przy każdej poważnej sytuacji medycznej dzwoń pod 112.

Materiały opatrunkowe

Materiały opatrunkowe to podstawa apteczki. Służą do czyszczenia, dezynfekcji i zabezpieczania drobnych ran, które w każdej sytuacji awaryjnej zdarzają się najczęściej.

• Jałowe kompresy: w różnych rozmiarach (7x7 cm i 10x10 cm). Do czyszczenia i przykrywania ran. Miej co najmniej 10–15 sztuk.
• Bandaże elastyczne: szerokości 5 cm i 10 cm. Do mocowania kompresów, unieruchamiania skręceń albo opatrunków uciskowych. 2–3 rolki każdego rozmiaru.
• Przylepiec albo taśma medyczna: do mocowania kompresów i bandaży. Najlepiej hipoalergiczna.
• Plastry z opatrunkiem: w różnych rozmiarach. Plastry z tkaniny trzymają się lepiej niż plastikowe. Opakowanie asortymentowe.
• Plastry na pęcherze: np. Compeed. Pęcherze często pojawiają się, gdy podczas ewakuacji trzeba dużo chodzić.
• Sól fizjologiczna w jednorazowych ampułkach: do przemywania ran i oczu. Praktyczniejsza i bezpieczniejsza niż woda z kranu w sytuacji awaryjnej.
• Antyseptyk: chlorheksydyna albo powidon jodu (Betadyna). Chlorheksydyna jest łagodniejsza i nie barwi skóry. Unikaj wody utlenionej: uszkadza zdrową tkankę.

Leki podstawowe

To, jakie leki spakujesz, zależy od Twojej rodziny, ale jest pewien wspólny zestaw, który pokrywa najczęstsze dolegliwości:

• Paracetamol: na ból i gorączkę. Najbezpieczniejszy lek przeciwbólowy dla większości osób, w tym dzieci (w dawce pediatrycznej) i kobiet w ciąży.
• Ibuprofen: przeciwzapalny i przeciwbólowy. Przydatny przy bólach mięśni, stłuczeniach i bólach głowy. Nie nadaje się dla osób z problemami żołądkowymi.
• Lek przeciwbiegunkowy (loperamid): biegunka może być w sytuacji awaryjnej poważnym problemem, zwłaszcza gdy woda albo żywność są skażone. Odwodnienie wskutek biegunki jest groźne.
• Doustne sole nawadniające (ORS): saszetki rozpuszczane w wodzie pitnej. Niezbędne do leczenia odwodnienia po biegunce, wymiotach albo upale.
• Lek przeciwhistaminowy: przy łagodnych reakcjach alergicznych (ukąszenia owadów, pokrzywka). Cetyryzyna albo loratadyna nie powodują senności.
• Maść na oparzenia: np. Bepanthen albo podobna. Oparzenia zdarzają się często, gdy gotuje się na otwartym ogniu albo świecach.
• Maść antybiotykowa: do ran zagrożonych infekcją. Nakładaj tylko na czyste rany.

Leki przewlekłe: najważniejsza część

Jeśli ktoś w rodzinie regularnie przyjmuje leki (na ciśnienie, cukrzycę, tarczycę, padaczkę, astmę...), ten punkt jest kluczowy. RCB zaleca, by zawsze mieć zapas wszystkich leków przewlekłych na co najmniej 30 dni. W sytuacji awaryjnej apteki mogą być zamknięte, bez dostaw albo nieosiągalne.

• Porozmawiaj z lekarzem o wystawieniu recepty z wyprzedzeniem na wypadek sytuacji awaryjnej.
• Leki rezerwowe trzymaj w zestawie awaryjnym, nie w tym samym miejscu co leki na co dzień.
• Sprawdzaj daty ważności co 3 miesiące i rotuj leki.
• Miej kopię recept i listę z nazwami leków, dawkami i godzinami przyjmowania. Na papierze, nie tylko w telefonie.

Dla diabetyków przyjmujących insulinę: pamiętaj, że insulina wymaga chłodzenia. Przy dłuższej awarii prądu omów z lekarzem możliwości przechowywania i tolerancję temperatury. Przeczytaj nasz poradnik o energii w poszukiwaniu sposobów na zasilenie sprzętu medycznego.

Narzędzia i wyposażenie

• Nożyczki z zaokrąglonymi końcami: do cięcia bandaży, taśmy, a w razie potrzeby odzieży.
• Pęseta: do usuwania drzazg, kleszczy albo odłamków szkła.
• Termometr elektroniczny: gorączka to ważny wskaźnik w wielu sytuacjach. Nie używaj termometrów rtęciowych (są trujące, gdy się stłuką).
• Rękawice nitrylowe: do ochrony przy opatrywaniu ran innych osób. Co najmniej 10 par. Nitryl jest lepszy niż lateks, bo rzadziej wywołuje alergie.
• Maseczki FFP2: przydatne zarówno do ochrony przed pyłem i dymem (pożary, zawalenia), jak i w sytuacjach pandemicznych. Miej co najmniej 10 sztuk.
• Koc ratunkowy: złożony waży mniej niż 50 gramów i może zapobiec hipotermii. Odbija ciepło ciała. Co najmniej 2 na osobę.
• Opaska uciskowa (staza): przy poważnych krwotokach. Wymaga przeszkolenia w prawidłowym użyciu. Na kursie pierwszej pomocy nauczysz się jej obsługi.

Organizacja apteczki

• Solidny pojemnik: torba albo sztywna skrzynka z tworzywa, wodoodporna, z pewnym zamknięciem. Najlepiej w wyrazistym kolorze (czerwonym albo pomarańczowym), żeby szybko ją znaleźć.
• Dostępne miejsce: wszyscy domownicy powinni wiedzieć, gdzie się znajduje. Poza zasięgiem małych dzieci, ale łatwa do chwycenia podczas ewakuacji.
• Dwie apteczki: jedna kompletna w domu i jedna mała, podstawowa, w plecaku ewakuacyjnym albo w aucie.
• Lista zawartości: naklej wewnątrz wieczka spis całej zawartości. Dzięki temu jednym rzutem oka sprawdzisz, czy czegoś brakuje.

Konserwacja: przegląd co 3 miesiące

Apteczka z przeterminowanymi lekami albo otwartymi kompresami na nic Ci się nie przyda w razie potrzeby. Ustaw kwartalne przypomnienie na:

• Sprawdzenie dat ważności wszystkich leków.
• Uzupełnienie zużytych albo przeterminowanych pozycji.
• Kontrolę, czy jałowe kompresy są nadal szczelnie zapakowane.
• Sprawdzenie, czy rękawice nitrylowe nie są uszkodzone (ciepło je niszczy).
• Aktualizację leków przewlekłych przy zmianie dawek albo leczenia.

Szybka lista: Twoja apteczka pierwszej pomocy

• Jałowe kompresy, bandaże elastyczne, plastry i plastry z opatrunkiem posortowane
• Sól fizjologiczna w jednorazowych ampułkach i antyseptyk (chlorheksydyna)
• Paracetamol, ibuprofen, lek przeciwbiegunkowy i przeciwhistaminowy
• Doustne sole nawadniające
• Maść na oparzenia i maść antybiotykowa
• Leki przewlekłe na 30 dni
• Nożyczki, pęseta, termometr elektroniczny
• Rękawice nitrylowe (10 par) i maseczki FFP2 (10 szt.)
• Koce ratunkowe
• Kopia recept na papierze

Dobrze przygotowana apteczka potrafi przesądzić o tym, czy będzie to drobna niedogodność, czy poważny problem medyczny. Zainwestuj kilka godzin w jej skompletowanie, sprawdzaj ją regularnie i upewnij się, że rodzina wie, gdzie się znajduje i jak zastosować podstawowe rzeczy. Uzupełnij apteczkę o resztę planu: przeczytaj poradnik higieny o utrzymaniu czystości i skorzystaj z naszego planera, żeby wyliczyć wszystko, czego potrzebujesz.

Źródła: Polski Czerwony Krzyż (PCK), Rządowe Centrum Bezpieczeństwa (RCB), Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), Ochotnicza Straż Pożarna (OSP).